Μπαλκάν

Ταραζόμαστε και φωνασκούμε όταν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί μας περιγράφουν σαν νεόπλουτους, άξεστους και κουτοπόνηρους ψευτοζορμπάδες, αλλά αντί να διαμαρτυρόμαστε ανασύροντας το ένδοξο αρχαιοελληνικό μας παρελθόν, θα ήταν ωφελιμότερο να σκεφτούμε: Γιατί είμαστε τόσο αντιπαθητικοί; Και τόσο γραφικοί; Γιατί δεν εξελισσόμαστε στο πέρασμα του χρόνου; Τι συμβαίνει στην παιδεία μας, στον πολιτισμό μας, στο κοινωνικό μας σύστημα;

Ταξιδεύοντας από την Αθήνα στη Καρδίτσα με το τρένο, παρατηρώ τις συλλογικές μας συνήθειες: οι επιβάτες μιλούν στα κινητά τους τηλέφωνα λες και βρίσκονται στο σπίτι τους ή λες και ο συνομιλητής τους είναι κουφός, όταν ρίχνω ένα βλέμμα αποδοκιμασίας σε κυρία που κραυγάζει στο τηλέφωνο, διαπιστώνω ότι φοράει κολάν λεοπάρ και ένα σωρό κοσμήματα. Είναι μεσημέρι, ταξιδεύουμε με το τρένο... Πόσο κακόγουστος μπορεί να γίνει κανείς;

Στο κυλικείο του βαγονιού δυο μέθυσοι συνομιλούν και παρενοχλούν τις κοπέλες που σερβίρουν σκληρά ποτά: «Από πού είπαμε ότι κατάγεσαι;». «Σας είπα: από τα Τρίκαλα...». «Μέσα απ’ τα Τρίκαλα;». Σ’ αυτή τη χώρα δεν έχουμε παραδεχτεί ακόμα ότι αντιμετωπίζουμε πρόβλημα αλκοολισμού, σεξισμού και αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Εξάλλου στον χώρο του κυλικείου ακούγονται σκυλάδικα.

Πράγμα που μου θυμίζει κάτι που έμαθα προσφάτως: σε τριήμερες «εκπαιδευτικές» εκδρομές των λυκείων της επαρχίας στην Αθήνα, καθηγητές και παιδιά πηγαίνουν στα μπουζούκια. Το πρωί επισκέπτονται τα μουσεία, το βράδυ τα μαγαζιά της παραλιακής. Συμβαίνει και το αντίστροφο, από γεωγραφική άποψη: πριν από λίγο καιρό, σε επαρχιακή πόλη, μετά από πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με την συγγραφέα Σώτη Τριανταφύλλου σε βιβλιοπωλείο, οι διοργανωτές της βραδιάς μας πρότειναν (εμένα και στον αλλοδαπό φίλο μου) after hours στην εθνική οδό (για να δούμε πως γλεντάνε οι «μη-φλώροι» Έλληνες). Επιστρέφοντας νωρίς στο ξενοδοχείο (εννοείται ότι δεν τους ακολούθησαμε στο σκυλάδικο), μου ερχόταν να σπάσω κάτι. Κατά προτίμηση, κάποιο κεφάλι.

Η ίδια παρόρμηση με καταλαμβάνει συχνά μέσα στα ταξί: αν δω το πράγμα στατιστικά, κινδυνεύω όλο και περισσότερο να συμπλακώ με ταξιτζή. Τις ημέρες που τα ταξί απεργούν, η πόλη βελτιώνεται: η κυκλοφορία διευκολύνεται, μπαίνω εύθυμα στο λεωφορείο με το iPod μου, κάθομαι, βλέπω τον δρόμο από ψηλά, ακούω τη μουσική της αρεσκείας μου. Δε χρειαζόμαστε ταξί. Χρειαζόμαστε μητροπολιτική, δημόσια συγκοινωνία, υπόγεια, επίγεια, υπέργεια. Χρειαζόμαστε δίκτυα για τους αστικούς πληθυσμούς, όχι ιδιωτικά αυτοκίνητα, που προορίζονται για τον ανοιχτό δρόμο. Ο άνθρωπος του 21^ου αιώνα δεν χρησιμοποιεί ταξί παρά μόνον όταν δεν υπάρχει άλλη λύση. Εξάλλου, δεν χρησιμοποιεί ΙΧ μέσα στην πόλη, χρησιμοποιεί τα πόδια του, το ποδήλατό του και τα δίκτυα.

Εμείς οι Έλληνες δεν επιτρέπουμε σε κανέναν να μας αποδοκιμάζει: μας χαρακτηρίζει αυτό που ονομάζουμε «εθνική υπερηφάνεια» και που, στην πραγματικότητα, είναι το χωριάτικο πείσμα. Είμαστε παθολογικά προσκολλημένοι στον τρόπο της ζωής μας, στις μουσικές μας προτιμήσεις, στα αντιπαραγωγικά μας ωράρια, στη παθολογία του «ξεφαντώματος». Το ξεφάντωμα μέχρις εξαντλήσεως μαρτυρεί πολύ καταπιεσμένους ανθρώπους. Κι επειδή είμαστε τόσο καταπιεσμένοι, το κάνουμε με τρόπο άτσαλο: με την κακογουστιά του κολάν λεοπάρ και των μπιζού από το telemarketing.