Παρελθόν

Κάθε φορά που ανοίγουμε το βιβλίο του παρελθόντος για να γνωρίσουμε από κοντά κάποια λεπτομέρεια που μας ενδιαφέρει, συνειδητοποιούμε ολοένα και περισσότερο πως το δικό μας παρόν είναι ακατανόητο χωρίς το παρελθόν των άλλων: εκείνων που έφυγαν από τη ζωή, όχι όμως και από τη ζωή μας. Αυτό άλλωστε που ονομάζουμε πνευματική ζωή είναι ένα πλέγμα δυνατοτήτων που αντιπροσωπεύουμε τόσο εμείς οι ίδιοι, όσο και οι άνθρωποι που υπήρξαν ή υπάρχουν. Πολλά είναι λοιπόν τα νήματα που συνυφαίνονται για να δημιουργηθεί εκείνο το πνευματικό φάσμα μέσα στο οποίο εκδηλώνεται η προσωπική μας ύπαρξη και μόνο όποιος ανατρέχει συνεχώς το απέραντο μήκος τους συνειδητοποιεί τον ειρμό της ανθρώπινης μοίρας, της μοίρας μας. Ακόμη κι ένα βήμα στο πρόσφατο παρελθόν μας κάνει να εκπλησσόμαστε για το πόσο κοντά και πόσο μακριά βρίσκονται όλα. Άνθρωποι που πριν από μερικές δεκαετίες έπαψαν να υπάρχουν, φαίνονται να ανήκουν σ’ ένα χώρο χωρίς διαστάσεις, αστάθμητο, χωρίς όρια. Κι ερχόμαστε εμείς με τη διάθεση να συγκεκριμενοποιήσουμε το χώρο αυτόν, να τον σταθμίσουμε και να τον ορίσουμε. Κατά πόσο είναι όμως αυτό δυνατό; Μήπως η απάντηση του Φάουστ, στο μαθητή του, θα έπρεπε να μας οδηγήσει σ’ ένα στωικό σκεπτικισμό; «Για μας, φίλε μου, οι χρόνοι οι περασμένοι βιβλίο με επτά σφραγίδες είναι. Αυτό που πνεύμα των καιρών το λες εσύ, το ίδιο μας το πνεύμα είναι που μέσα καθρεπτίζονται οι καιροί». Κανονικά βλέπουμε ακόμη και το πιο πρόσφατο παρελθόν υποκειμενικά, όμως κάθε σκεπτικισμός περιττεύει όταν δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Σημασία έχει η επίγνωση της σχετικότητας της ερμηνείας που δίνουμε στο παρελθόν αυτό. Τώρα πια πρέπει να συγκεντρωθεί η ψυχή μας, για να πετάξει σ’ έναν ελεύθερο δρόμο, που πρέπει να ανοίξουμε εμείς οι ίδιοι, αρχίζοντας να εκτιμούμε εμάς τους ίδιους.